650 വര്ഷം പഴക്കമുള്ള മരത്തില് തീര്ത്ത അത്ഭുതമായ കോഴിക്കോട് കുറ്റിച്ചിറയിലെ മിഷ്കാല് പള്ളി, അറബ് വണിക്കായ നഖ്ഹൂദ മിഷ്കാല് ആണ് പണിതത്. 1510-ല് പോര്ത്തുഗീസ് ആക്രമണത്തില് അഞ്ചു നിലകളിലായി പരന്നു കിടക്കുന്ന ഈ പള്ളി ഭാഗികമായി തകര്ന്നിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാമുദായിക മൈത്രിയുടെ കീഴ്വഴക്കം വിളിച്ചു പറയും പോലെ സാമൂതിരിയാണ് ഇത് പുനരുദ്ധരിച്ച് പഴയ നിലയിലാക്കാന് നേതൃത്വം നല്കിയത്.
കേരളീയ നിർമാണ ശൈലിയും അറബി–മാപ്പിള പാരമ്പര്യവും അപൂർവമായി സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. ഏറെയും തടിയിലാണ് ഈ പള്ളി നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്.
അകത്തളങ്ങളിൽ കാണുന്ന സൂക്ഷ്മമായ മരക്കൊത്തുപണികൾ, തടി മേൽക്കൂര, ജ്യാമിതീയ വിന്യാസങ്ങൾ എന്നിവ ഉന്നത കരകൗശല വൈദഗ്ധ്യത്തിന്റെ തെളിവുകളാണ്.
ഒരു കാലത്ത് കോഴിക്കോട് തുറമുഖ നഗരത്തിന്റെ വ്യാപാര–സാംസ്കാരിക ജീവിതവുമായി പള്ളി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം പൈതൃകവും വാസ്തുവിദ്യയും പഠിക്കുന്നവർക്ക് മിഷ്കാല് പള്ളി ഒരു ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ചരിത്ര രേഖയാണ്. മിഷ്കാല് പള്ളി ആരാധനയുടെ കേന്ദ്രമായതിലുപരി, കേരളത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രവും പൈതൃക വാസ്തുവിദ്യയും ഒരുമിച്ച് പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന അപൂർവ സ്മാരകമാണ്.
