കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാന ചരിത്രത്തെ, ഹിന്ദുമതത്തിലുണ്ടായ പരിഷ്ക്കാരങ്ങളും, അവര്ണരുടെ അവകാശസമരങ്ങളും മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്താനാവില്ല. നാരായണ ഗുരുവും, അയ്യങ്കാളിയും, വൈകുണ്ഠ സ്വാമിയുമെല്ലാം സമൂഹത്തിന്റെ അടിത്തട്ടില് നിന്നു വന്നവരാണ്. ബ്രാഹ്മണ മേധാവിത്വത്തെ ഒരു പരിധിവരെ നേരിടുവാനും അതിലൂടെ മനുഷ്യ മഹത്വത്തെ ഉയര്ത്തുവാനും ഇവര്ക്ക് സാധിച്ചു. അതിനെ ഒരു പരിവര്ത്തന ശക്തിയായി മാറ്റാന് നാരായണഗുരുവിന്റെ ധാര്മ്മിക നേതൃത്വത്തിനു കഴിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യഗണങ്ങള് പലരും അതിന്റെ നായകത്വം വഹിക്കുവാനും തയ്യാറായി.
ഗുരുവിന്റെ ആശയങ്ങള്ക്ക് ഉണര്വ് നല്കുവാന് കൊച്ചിയിലും, മലബാറിലും തിരുവിതാംകൂറിലുമുള്ള ശിഷ്യര് മുന്നോട്ടു വന്നു. ഡോക്ടര് പല്പ്പു, ടി.കെ.മാധവന്, സഹോദരന് അയ്യപ്പന്, കുമാരനാശാന്, മുലൂര് പത്മനാഭപ്പണിക്കര്, സി. കൃഷ്ണന്, മൂര്ക്കോത്തു കുമാരന് എന്നിവരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗൃഹസ്ഥശിഷ്യരില് പ്രധാനികളായിരുന്നു.
